Świat trzeba zaakceptować lub próbować coś zmienić. Z tym drugim czasem lepiej dać sobie spokój. Nie dosyć, że nie zawrócisz kijem Nilu, to jeszcze utoniesz przy tej robocie. Po prostu obserwuj i staraj się zrozumieć. W Egipcie spotkasz się z dziwnymi sytuacjami.

Nie podawaj ręki biedakowi!

Mamy szczęście mieszkać w tej części kuli ziemskiej, gdzie dba się o równo przystrzyżone trawniki i czystość tapicerki w nowym aucie na kredyt. Celebrujemy demokrację i prawa człowieka. Echa konfliktów dochodzą do nas z bezpiecznej oddali.

Im bardziej odsuwamy się z fotelem od telewizora, tym nasz dystans do świata się zwiększa. Nic nie zakłóca nam dobrego samopoczucia. Ale skutkiem ubocznym życia w europejskim raju jest nadwrażliwość. Źle się czujemy z tym, czego nie znamy. Boimy się, że ktoś zadepcze trawnik, nasika na tapicerkę, odbierze nam spokój.

Jeśli myślisz, że będę nudził o uchodźcach, to się mylisz. To nie ten dzień. Mówię teraz o pewnym obrazie świata, który uważasz za oczywisty, ale który wcale nie jest oczywisty parę tysięcy kilometrów na południowy-wschód od Warszawy. Mówię o równości między ludźmi.

Wszyscy jesteśmy tacy sami w majestacie prawa i we własnym poczuciu sprawiedliwości. Każdego tytułujemy panem lub panią i raczej nie ośmielamy się okazywać sobie braku szacunku, zwłaszcza publicznie. Tak zostaliśmy wychowani, tego nauczyliśmy się w procesie socjalizacji. To jest dla nas oczywiste.

Ale nie dla Egipcjan.

System społeczny w Egipcie

Egipski system społeczny jest mieszaniną kastowości i dyskryminacji. To nie jakiś hardcor w stylu hinduskim, gdzie twoją pozycję społeczną na zawsze określa pochodzenie z danej kasty, ale coś pośredniego.

W Egipcie możesz się wybić dzięki szczęściu, pracy i talentowi, ale jest to niezwykle rzadkie i z reguły ograniczone do niewielkiego środowiska. Bo wyższe kręgi społeczne dzieli od niżej pozycjonowanych przepaść ekonomiczna i mentalna uwarunkowana tradycją i prawem.

Ludzie dzielą się na lepszych i gorszych według zawodów, jakie wykonują. A zawody wykonują takie, na jakie mogą sobie pozwolić z racji uwarunkowań społecznych. Dla większości Egipcjanin nie ma szans na high life.

Nikt tego głośno nie powie, ale my też nie jesteśmy święci. Dzielimy ludzi wedle podobnego klucza, tyle że nie okazujemy tego, bo w naszej kulturze to nie wypada. Uspokajamy sumienia, mając gęby pełne frazesów, że żadna praca nie hańbi itd. Praktyka pokazuje co innego.

Wyobraź sobie teraz, że jesteś biednym egipskim pucybutem i od rana do wieczora, a właściwie od rana do późnej nocy, obrabiasz lakierki po jednym funcie (ok. 50 gr.) za parę. Taki gość, któremu właśnie wyczyściłeś buty, nigdy nie poda ci ręki, bo on pan, a ty prostak.

Możemy zapałać oburzeniem w takiej sytuacji, ale nawet jeśli sami nie jesteśmy hipokrytami, i tak nic nie możemy z tym zrobić. Trzeba się przyzwyczaić, że gdzieś na świecie ludzie zachowują się całkiem inaczej niż my. Że mają trochę inną wrażliwość i odmienne potrzeby. Że status społeczny jest tam rzeczą absolutnie najważniejszą.

Krytykowanie nierówności w Egipcie nie ma żadnego sensu. To znaczy może ma, ale jest to walka z wiatrakami. Jak chcemy pokrzyczeć o sprawiedliwość, możemy iść z tym na plac Tahrir, dopóki jest okazja. Bo potem wszystko wróci do normy. Zobaczycie.

Uważaj na to, o co prosisz

Pewnego dnia egipski inspektor, przydzielony do naszej misji, poprosił mnie o maseczkę na twarz chroniącą przed kurzem. Nie miałem już tych maseczek, bo przed chwilą wysłałem robotnika, aby rozdał je pracującym na górze kolegom. Ale inspektor nalegał.

Zawróciłem więc Ahmeda i poprosiłem, by podał jedną maseczkę panu inspektorowi. Inspektor się zdenerwował. Powiedział, że nigdy nie weźmie niczego z ręki zwykłego robotnika i prosi mnie, żebym to ja mu ją podał. Byłem zaskoczony, bo z taką sytuacją spotkałem się dopiero pierwszy raz w życiu, ale szybko pojąłem, że nie czas na prawienie inspektorowi wykładów o zachodniej etyce.

Zagrałem egipski teatr. Wziąłem maseczkę z ręki Ahmeda i swoją szlachetną ręką wcisnąłem ją do równie szlachetnej ręki inspektora. Każdy był zadowolony: ja – że w końcu inspektor pójdzie sobie w diabły, inspektor – że dostał maseczkę z właściwych rąk, Ahmed – że wszystko odbyło się z poszanowaniem zasad, które polegają na kopaniu go w tyłek.

Zastanawiam się, jak mógł czuć się Ahmed. Czy przejął się pogardą, czy to po nim spłynęło. Egipt to wciąż całkiem inny świat. Właśnie wtedy zrozumiałem jak bardzo inny.

#wyzyskwegipcie #systemkastowy