Nakładem Wydawnictwa „Znak Horyzont” ukazała się właśnie, w bardzo dobrym tłumaczeniu, wyjątkowa monografia poświęcona Aleksandrii. Jej autorem jest Islam Issa – naukowiec z Birmingham, a zarazem rodowity aleksandryjczyk, który w swojej książce „Aleksandria. Miasto, które zmieniło świat” łączy wiedzę eksperta z osobistą pasją.

Książka Issy wprowadza czytelnika w świat niezwykłej metropolii, której historia zaczyna się jeszcze przed czasami Aleksandra Wielkiego, a sięga po współczesność – do arabskiej metropolii wciąż szukającej swojego miejsca między dawnym dziedzictwem a współczesnymi wyzwaniami. Oryginalne wydanie z 2023 roku przypomina, że mamy do czynienia z najnowszym spojrzeniem na miasto, będące od wieków pomostem między różnymi kulturami i epokami.

Aleksandria od zawsze działała na wyobraźnię badaczy, artystów i podróżników. Dawna świetność tego śródziemnomorskiego portu może dziś wydawać się jedynie echem, ale miasto wciąż inspiruje – także mnie. Bywałem tam wielokrotnie, początkowo pełen rezerwy. Zastanawiałem się, co takiego przyciągało do Aleksandrii starożytnych poetów, hellenistycznych władców i współczesnych miłośników kultury klasycznej. W końcu odkryłem, że za każdym razem, gdy odwiedzam Egipt, pojawia się we mnie potrzeba krótszego lub dłuższego wypadu właśnie do tego miasta. Czasami pretekstem były studia na Kom el-Dikka lub wizyta w znakomitym Muzeum Grecko-Rzymskim. Innym razem – zwykła chęć posiedzenia w mojej ulubionej kawiarni z widokiem na „Wielką Zieleń” (jak starożytni Egipcjanie nazywali Morze Śródziemne), gdzie dziś tak samo jak tysiące lat temu fale uderzają o wybrzeże. Bywało też, że chodziło tylko o niespieszny spacer ulicami współczesnej Aleksandrii, z myślą o tym, co kryje się pod stopami – może nieodnaleziony wciąż grób Aleksandra Wielkiego?

Szukając pozycji w języku polskim, która pomogłaby mi jeszcze lepiej zrozumieć to miasto, długo napotykałem pustkę. O ile istnieją opracowania poświęcone Kairowi, to brakowało mi książek skupionych na innych ośrodkach. Tym większym zaskoczeniem i radością okazała się publikacja Wydawnictwa „Znak Horyzont”. Ta książka wypełnia lukę, którą od dawna odczuwałem, i do której wypełnienia od lat zachęcam – nie tylko jako podróżnik, ale też jako osoba pasjonująca się popularyzowaniem wiedzy o Egipcie.

Issa pisze językiem przystępnym, ale nie spłyca treści. Lektura przypomina fascynującą powieść, w którą można wskoczyć w dowolnym momencie, wybierając rozdziały według własnych zainteresowań. Od Ptolemeuszów i Wielkiej Biblioteki Aleksandryjskiej, po relacje między greckimi, egipskimi i żydowskimi mieszkańcami, aż po muzułmański podbój Egiptu i późniejsze dzieje miasta – książka imponuje zakresem. Nawet jeśli, podobnie jak ja, wydaje ci się, że wiesz o Aleksandrii sporo, tu odkryjesz nowe fakty i ciekawostki. Dzięki temu z przyjemnością uzupełniłem swoją wiedzę, która – wydawało mi się – jest już całkiem bogata.

Książka pokazuje m.in., jak zaopatrywano Wielką Bibliotekę Aleksandryjską w najważniejsze dzieła literackie, opisuje codzienność zwykłych mieszkańców miasta i przybliża niespodziewane aspekty kontaktów z odległymi kulturami. Na przykład, autor przedstawia korespondencję Mahometa z Aleksandrią z czasów poprzedzających wkroczenie muzułmanów do Egiptu, ukazując, jak uprzejma i pełna gestów dobrej woli była ta wymiana. W innym miejscu zaskakuje nas informacją o wysokości podatków nakładanych na żydów i chrześcijan, przeliczoną na dzisiejszą wartość pieniądza. To szczegół, którego próżno szukać w wielu innych opracowaniach. Takie smaczki nadają książce kolorytu i głębi, pozwalając czytelnikowi lepiej wczuć się w dawną rzeczywistość.

Książka nie kończy opowieści na starożytności. Autor prowadzi nas przez stulecia, pokazując, jak wraz ze zmianami politycznymi, religijnymi i społecznymi zmieniała się sama Aleksandria. Dowiadujemy się, jak kształtowały się relacje między rdzenną ludnością a arabskimi zdobywcami, poznajemy bohaterów tamtych czasów. Issa nie poprzestaje na historycznych faktach – sięga też po współczesne aspekty życia miasta: od okresu walk o niepodległość w XIX i XX wieku, aż po nowoczesne wpływy kultury, w tym kinematografii.

Ta książka jest czymś więcej niż zbiorem faktów. To żywy portret miasta, które nieustannie ewoluuje, łączy przeszłość z teraźniejszością i pozwala zrozumieć, dlaczego przez wieki było postrzegane jako serce Egiptu, zanim na scenę wkroczył Kair. Aleksandria przypominała antyczny Nowy Jork – metropolię otwartą na świat, z Latarnią Faros jako symbolem świetności, niczym dzisiejsza Statua Wolności. Issa przypomina nam o tym, że choć wiele się zmieniło, duch miasta wciąż jest wyczuwalny.

„Aleksandria. Miasto, które zmieniło świat” to publikacja idealna dla miłośników historii, kultury i podróży. Dla mnie stała się świetnym towarzyszem refleksji o miejscu, które od lat odwiedzam i z którym w pewien sposób się zżyłem. Zachęcam, by po nią sięgnąć, zwłaszcza jeśli planujesz wyjazd do Egiptu i chcesz pogłębić swoją wiedzę. Ta książka pozwala spojrzeć na Aleksandrię przez pryzmat wielu epok, kultur i ludzi, którzy ją współtworzyli. To lektura, która – podobnie jak samo miasto – inspiruje, poszerza horyzonty i pomaga zrozumieć, dlaczego Aleksandria była, jest i będzie tak ważna w dziejach ludzkości.

Link do książki na stronie księgarni Wydawnictwa ZNAK: Aleksandria. Miasto, które zmieniło świat.