Zapomnij na chwilę o faraonach, piramidach i starożytnych bogach. Historia, którą chcę opowiedzieć, jest znacznie świeższa, a jej echa wciąż kształtują współczesny Egipt. To opowieść o ostatnim królu, którego panowanie, przypominające europejskie monarchie, zostało zmiażdżone w pył w ciągu jednej lipcowej nocy.

Poznaj historię egipskiej rewolucji, która była czymś znacznie więcej niż tylko wojskowym przewrotem. To historia, która wyniosła do władzy legendarnego Gamala Abdela Nasera i na zawsze zmieniła oblicze kraju nad Nilem.

Po II wojnie światowej Egipt, choć formalnie niepodległy od 1922 roku, wciąż był de facto brytyjskim protektoratem, a smycz, na której trzymali go Brytyjczycy, była bardzo krótka. Prawdziwa władza i niewyobrażalne bogactwo skupiały się w rękach garstki ludzi. Wyobraź sobie, że zaledwie 4000 rodzin kontrolowało aż 70% ziemi uprawnej w całym kraju! Dla milionów fellachów, egipskich chłopów, oznaczało to życie w skrajnym ubóstwie, bez cienia nadziei na poprawę losu.

Na szczycie tej piramidy niesprawiedliwości zasiadał król Faruk I – postać tyleż otyła, co niepopularna, żywy symbol korupcji i całkowitego oderwania elit od rzeczywistości. W takiej atmosferze beznadziei i poczucia upokorzenia coraz więcej Egipcjan szukało pocieszenia w radykalnych ideach. Na popularności zyskiwało Bractwo Muzułmańskie. Odpowiedź pałacu była brutalna i przewidywalna: represje. W 1948 roku wielu członków Bractwa aresztowano, a organizację zdelegalizowano.

Napięcie rosło i było niemal namacalne. W styczniu 1952 roku przez kraj przetoczyły się masowe demonstracje. Coś wisiało w powietrzu. Coś musiało pęknąć. I pękło – w jedną, historyczną noc.

W nocy z 22 na 23 lipca 1952 roku na ulice Kairu wyszło wojsko. Nie był to jednak początek krwawej wojny domowej, a precyzyjnie, niemal chirurgicznie zaplanowany, bezkrwawy zamach stanu. Za wszystkim stała tajna organizacja Wolnych Oficerów – zakonspirowana grupa ponad 300 wojskowych. Jej prawdziwym mózgiem i duchem był pułkownik Gamal Abdel Naser.

Najpierw pokojowo przejęli kwaterę główną armii, a kilka godzin później kontrolowali już cały kraj. W przemówieniu radiowym ogłosili, że dotychczasowe elity dopuściły się zdrady, a przyczyną przewrotu jest wszechobecna korupcja i hańbiąca klęska w wojnie z Izraelem.

Ich cel był prosty i radykalny: obalić skompromitowaną monarchię, wyrwać kraj z rąk zepsutej elity i zakończyć obce wpływy. Chcieli sprawiedliwości społecznej, reformy rolnej i modernizacji państwa. Na czele ruchu, jako jego oficjalna twarz, stanął szanowany generał Muhammad Nadżib, ale to młody Naser pociągał za wszystkie sznurki.

Skutki rewolucji były natychmiastowe. Król Faruk I został zmuszony do abdykacji na rzecz swojego małoletniego syna Fuada i na zawsze opuścił Egipt. Władzę w imieniu dziecka miała sprawować Rada Regencyjna, ale oficerowie nie zamierzali bawić się w półśrodki. Niecały rok później, 18 czerwca 1953 roku, ta fikcja dobiegła końca. Królestwo Egiptu oficjalnie przekształcono w republikę.

Na czele nowego państwa jako prezydent i premier stanął Muhammad Nadżib. Gamal Naser został wicepremierem i ministrem spraw wewnętrznych, ale jego ambicje sięgały znacznie wyżej.

Rada Rewolucyjnych Dowódców szybko zaczęła realizować swoje obietnice. Najważniejszym krokiem była reforma rolna, która zakazywała posiadania majątków większych niż 80 hektarów. Ziemię odebraną wielkim posiadaczom rozdano chłopom. Choć z czasem, z powodu rosnącej populacji, okazało się to niewystarczające, by całkowicie zlikwidować biedę, był to krok milowy w kierunku sprawiedliwości społecznej.

Jednak rewolucja miała też swoją mroczniejszą stronę. Już 10 grudnia 1952 roku anulowano konstytucję, a miesiąc później zdelegalizowano wszystkie partie polityczne. Nowa władza nie zamierzała tolerować żadnej opozycji. Naser, jako minister spraw wewnętrznych, metodycznie umacniał swoją pozycję, wchodząc w otwarty konflikt z prezydentem Nadżibem.

Gdy w styczniu 1954 roku Bractwo Muzułmańskie zorganizowało demonstrację poparcia dla prezydenta, Naser wykorzystał to jako pretekst do delegalizacji organizacji i aresztowania setek jej członków. Jednocześnie pozbywał się z armii oficerów sympatyzujących z ZSRR. W oczach wielu Egipcjan stawał się obrońcą narodowych interesów.

Punktem zwrotnym był 26 października 1954 roku. Podczas wiecu w Aleksandrii członek Bractwa Muzułmańskiego oddał w kierunku Nasera osiem strzałów. Żaden nie trafił celu. Niezrażony premier kontynuował swoje przemówienie, a zamach stał się ostatecznym pretekstem do zmiażdżenia resztek opozycji. Skutki były druzgocące: aresztowano blisko 20 tysięcy ludzi, a sam prezydent Nadżib, oskarżony o kontakty z Bractwem, zniknął w areszcie domowym na długie 18 lat. Droga do pełni władzy dla Nasera stanęła otworem.

Rewolucja 23 lipca 1952 roku była prawdziwym trzęsieniem ziemi. Zmiotła z planszy monarchię (dynastia Mohameda Alego rządziła Egiptem przez prawie 150 lat) i dała początek nowoczesnemu państwu, w którym armia odgrywa kluczową rolę do dziś. Wyniosła też do władzy Gamala Abdela Nasera, który dzięki charyzmie i zręczności politycznej, balansując między Wschodem a Zachodem i doprowadzając do wycofania wojsk brytyjskich z Egiptu, na lata stał się jednym z najważniejszych liderów świata arabskiego i ikoną walki z kolonializmem. To data, bez której nie da się zrozumieć współczesnego Egiptu – kraju, który wciąż balansuje między dziedzictwem faraonów a spuścizną rewolucji oficerów.