Kryzys sueski 1956 roku
Kiedy Izrael, Francja i Wielka Brytania ruszyły na Egipt, świat stanął na krawędzi wojny. Kryzys sueski z 1956 roku ukazał zmierzch dawnych kolonialnych potęg.
Kryzys sueski, znany także jako operacja „Kadesz” lub „Awantura nad Kanałem Sueskim”, wybuchł 29 października 1956 roku, gdy Izrael, Francja i Wielka Brytania wspólnie zaatakowały Egipt. Napaść państw zachodnich na Egipt była odpowiedzią na nacjonalizację Kanału Sueskiego dokonaną przez prezydenta Gamala Abdela Nasera w dniu 26 lipca 1956 roku.
Tło konfliktu
Kanał Sueski, zbudowany w 1869 roku, znajdował się pod brytyjsko-francuską kontrolą do momentu, kiedy po Rewolucji 23 lipca 1952 roku w Egipcie i obaleniu króla Faruka I władzę w państwie przejęło środowisko tzw. Wolnych Oficerów.
Prezydent nowo powstałej Arabskiej Republiki Egiptu, Naser, postanowił przejąć Kanał Sueski, aby dzięki dochodom z tego szlaku handlowego m.in. sfinansować budowę Wielkiej Tamy Asuańskiej. Nacjonalizacja Kanału i przejęcie środków Suez Canal Company, w której aż 44% akcji posiadali Brytyjczycy, wywołała gwałtowną reakcję zachodnich mocarstw, obawiających się utraty wpływów na Bliskim Wschodzie i wzmocnienia państw regionu.
Przebieg konfliktu
Izrael rozpoczął operację „Kadesz” 29 października, przeprowadzając uderzenie na Półwysep Synaj i szybko zdobywając teren. Francja i Wielka Brytania, które wcześniej porozumiały się z Izraelem, wystąpiły jako mediatorzy, formalnie żądając od Egiptu wycofania wojsk w pobliże Kanału, choć wiedziały, że Naser na to nie przystanie. Kiedy Egipt odmówił, 31 października Francja i Wielka Brytania rozpoczęły bombardowanie celów wojskowych, co wywołało otwarty konflikt.
Reakcja mocarstw i zakończenie działań
Działania te były jednak wbrew interesom Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego. Oba supermocarstwa, mimo swoich różnic, zgodnie uznały kryzys za zagrożenie dla stabilności regionu i pokojowego status quo. Wywierały presję dyplomatyczną na Wielką Brytanię, Francję i Izrael, zmuszając ich do wycofania się. Pod naciskiem ONZ i pod groźbą sankcji państwa te zawarły ugodę 6 listopada 1956 roku i wkrótce wycofały swoje wojska.
Skutki kryzysu sueskiego
Kryzys sueski wyraźnie ukazał zmierzch imperialnych ambicji Francji i Wielkiej Brytanii, które nie były już w stanie prowadzić polityki niezależnej od supermocarstw. Naser natomiast wyszedł z kryzysu jako bohater świata arabskiego, umacniając pozycję Egiptu jako lidera ruchu panarabskiego. Kryzys pokazał też rosnącą rolę ONZ i zmianę w układzie sił, gdzie to USA i ZSRR narzucały światowy porządek, a Bliski Wschód stał się kluczowym obszarem rywalizacji.
Podczas kryzysu sueskiego straciło życie 650 Egipcjan, a niemal 3000 odniosło rany.
